Zagrożenia lawinowe

Jednym z poważniejszych zimowych zagrożeń są lawiny. Na całe szczęście występują one tylko w wybranych pasmach gór Polski, najczęściej w Tatrach i Karkonoszach. Inne polskie góry, w których można spotkać lawiny to Bieszczady i wybrane partie Beskidów (głównie masyw Babiej Góry). Musisz jednak pamiętać, że w specyficznych warunkach pogodowych lawiny mogą powstać również w innych miejscach.

.......................................................................................................................................................................................................

Jak tworzą się lawiny? 

Wymienimy trzy główne czynniki ich powstawania:

• Po pierwsze jest to nachylenie terenu (TEREN),
• Drugim czynnikiem jest pokrywa śnieżna, która musi mieć odpowiednią grubość a przede wszystkim strukturę (ŚNIEG),
• Ostatnim elementem jest pogoda, która może wpływa na strukturę pokrywy śnieżnej, a tym samym stabilność śniegu (POGODA).

 

Teren:

Jednym z poważniejszych zimowych zagrożeń są lawiny. Na całe szczęście występują one tylko w wybranych pasmach gór Polski, najczęściej w Tatrach i Karkonoszach.
Inne polskie góry, w których można spotkać lawiny to Bieszczady i wybrane partie Beskidów (głównie masyw Babiej Góry). Musisz jednak pamiętać, że w specyficznych warunkach pogodowych lawiny mogą powstać również w innych miejscach. 

Najwięcej lawin spada ze stoków o nachyleniu między 35 a 40 stopni, natomiast powyżej 50 stopni ich liczba gwałtownie maleje. Dlaczego? 
Na bardzo stromym stoku śnieg nie ma dużych szans, aby utrzymać się w wystarczającej ilości. 

Dodatkowym problemem jest usytuowanie stoku w stosunku do stron świata. Jak już wiesz, na niektórych zboczach stabilizacja śniegu zachodzi wolniej. Te zbocza to najczęściej zbocza PN i PN- WSCH. Tam, też śnieg jest najmniej stabilny i tam też zachodzi najwięcej wypadków. Równie ważne jest ustawienie stoku w stosunku do kierunku. Wszelkie miejsca ze sztucznie naniesionym śniegiem są potencjalnie groźne. Sztucznie, czyli przetransportowanego z miejsca gdzie spadł, do miejsca gdzie stworzy magazyn i może nas zaskoczyć. Jak się słusznie domyślasz tym wrednym transportowcem jest wiatr. Jest nawet takie stare powiedzenie, że wiatr jest budowniczym lawin. 

Od ukształtowania terenu zależy również, czy występują tam miejsca, w których śnieg może się łatwiej gromadzić, tworząc niebezpieczne magazyny. Takimi magazynami są wszystkie formacje wklęsłe: zagłębienia terenu, leje, żleby. Z kolei porośnięcie stoku gęstym lasem stabilizuje śnieg – jest on poprzetykany wielką liczbą kotwic. Niestety już pojedyncze drzewa na stoku czy skały mogą spowodować odwrotny efekt. 

Pamiętaj, że las stabilizuje śnieg dopiero wtedy gdy jest tak gęsty, że praktycznie nie da się jeździć na nartach.

Śnieg:

Wiadomo, że jeżeli ma spaść lawina i to śnieżna, konieczny jest śnieg. To wiedzą wszyscy. Nie wszyscy jednak zdają sobie sprawę, jakie przemiany śniegu powodują, że powstaje lawina.

Jeśli jeździsz na nartach to doskonale wiesz, że śnieg może być różny. Nawet teraz w dobie ratraków, czasami wypuszczasz się poza przygotowany stok. Czasem śnieg jest lekki, puszysty i pomimo, że zapadasz się w nim po kolana jazda jest bezproblemowa. Po paru dniach ten sam śnieg jakby zmalał, jest go już tylko kilkanaście centymetrów i skręcanie na nim wymaga znacznie więcej siły. Czasem możesz wyczuć, że w środku jest jakaś twarda warstwa, która może też występować na powierzchni – to szreń lub, gdy warstwa jest zalodzona - lodoszreń.Jaki z tego wniosek? Śnieg, wbrew pozorom, nie jest jednolity i zawsze taki sam. Jest inny w zależności od tego, w jakiej temperaturze padał i czy był wtedy wiatr. Zmienia się również w zależności od tego, gdzie leżał i ile go było. Zmiany te mogą powodować, że pokrywa śnieżna staje się coraz mocniejsza, trwalsza. Mogą też przyczynić się do tego, że w środku powstaną warstwy, które są bardzo słabe. 

Ogólnie o pokrywie śnieżnej mówimy, że może być stabilna lub też niestabilna, czyli gdzieś w jej środku jest zagrzebana „mina” w postaci jednej czy kilku słabych warstw. Ocena stabilności śniegu jest trudna, najczęściej wymaga wykonywania specjalnych badań, a sam proces stabilizacji śniegu przebiega pod wpływem dużej liczby czynników, które nie zawsze działają tak samo. Przykładowo, śnieg stabilizuje się wolniej tam, gdzie jest zimno, nie dochodzi słonce. Ale to samo słońce, gdy późną wiosną bardzo silnie przygrzewa, może naruszyć już ustabilizowaną pokrywę.

Jakie informacje mogą być dla Ciebie istotne na tym etapie?

Postaram się wymienić te, które jednoznacznie mówią o zagrożeniu:

• każdy opad śniegu wiąże się ze zwiększeniem zagrożenia. Im spadnie go więcej, tym zagrożenie staje się wyższe.
• każde warunki odbiegające od normalnych mogą spowodować wzrost zagrożenia lub jego utrzymanie na wysokim poziomie. Może to być zarówno gwałtowne ocieplenie destabilizujące pokrywę, jak i długotrwały mróz, który zahamuje proces stabilizacji stoku.

Śnieg stabilizuje się najwolniej tam, gdzie jest najzimniej – na zacienionych stokach. Dodatkowo w takich miejscach tworzą się wrogie nam rodzaje śniegu. Na północnej półkuli dotyczy to głównie stoków PN i PN-WSCH.

Pogoda:

Wpływ pogody na lawiny to głównie kwestia jej wpływu na pokrywę śnieżną. Przed chwilą, z części dotyczących śniegu i terenu dowiedziałeś się, że na stabilność pokrywy będą miały wpływ:

• słońce – ogrzewanie,
• wiatr – transport śniegu,
• sam opad śniegu.
   

Istnieje jednak parę innych aspektów pogodowych. Na przykład deszcz może spowodować podmycie warstw w pokrywie śnieżnej i jednocześnie ją ogrzać. Wilgotna, bezchmurna noc może spowodować powstanie na powierzchni śniegu szronu, który, gdy zostanie potem przysypany śniegiem, zamieni się w rewelacyjną warstwę poślizgową, czyli taką, na której następne warstwy będą się ślizgać. 

Z innej strony w miarę ciepłe dni i mroźne noce mogą doskonale spoić pokrywę śnieżną. Możliwości wpływu pogody na śnieg jest mnóstwo i trudno je tu wszystkie wymienić. Jest jeszcze jeden czynnik związany z pogodą – psychika człowieka. 
Większość wypadków lawinowych zdarza się przy ładnej pogodzie. Dlaczego? Ano, dlatego, że wtedy z reguły jest więcej ludzi w górach, a co ważniejsze przy ładnej pogodzie czujemy się bezpiecznie. Gdy wieje, sypie śniegiem czujemy się zagrożeni, ale cóż nam może się stać w pełnym słońcu? Niestety rzeczywistość może być znacznie mniej przyjazna....

 

Skala zagrożenia lawinowego:

Jak widać zagadnienia lawinowe są bardzo skomplikowane, do tego stopnia, że zasób wiedzy zgromadzony w tym szkoleniu jest zbyt mały, abyś był w stanie samodzielnie określić jakie jest zagrożenie.Co więcej, takiej wiedzy nie da się niestety nabyć w ramach teoretycznego kursu – trzeba ją sobie wydeptać w terenie, pod nadzorem doświadczonych ludzi. Dlatego też polecam kursy lawinowe organizowane przez różne instytucje.

Czy istnieje, zatem sposób, dzięki któremu możemy określić stopień niebezpieczeństwa?
Oczywiście, że jest - wymyślili go ludzie znacznie mądrzejsi od nas, dbając o to, by był on czytelny również dla mniej doświadczonych osób.

Ten sposób to 5 stopniowa, międzynarodowa skala zagrożenia lawinowego.